Evlilik birliğinin sona erdirilmesiyle birlikte eşlerin en çok uyuşmazlık yaşadığı konuların başında mali ortaklığın tasfiyesi ve mal paylaşımı gelmektedir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) uyarınca, aksi bir sözleşme akdedilmediği sürece eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Osmaniye'de aile hukuku ve boşanma davaları kapsamında, evlilik sürecinde edindiğiniz maddi hakların eksiksiz korunması ve tasfiye sürecinin hukuka uygun yürütülmesi büyük önem taşır.

Yasal ve Seçimlik Mal Rejimleri Nelerdir?

Türk Medeni Hukukunda temel kural edinilmiş mallara katılma rejimi olmakla birlikte, eşler evlenme başvurusu sırasında veya evlilik süresince noter huzurunda düzenleyecekleri mal rejimi sözleşmesi ile diğer seçimlik rejimleri de tercih edebilirler. Kanunumuzda yer alan seçimlik mal rejimleri şunlardır:

• Mal Ayrılığı: Her eş kendi malvarlığı üzerinde bağımsız mülkiyet ve tasarruf hakkını korur. Tasfiye esnasında artık değer veya katılma alacağı doğmaz.
• Paylaşmalı Mal Ayrılığı: Eşlerin kendi mülkiyetlerini koruduğu, ancak evlilik biterken paylaşımlı ilkelerin uygulandığı sistemdir.
• Mal Ortaklığı: Kişisel mallar dışındaki tüm gelir ve malların elbirliği mülkiyeti esasına göre ortaklık kitlesine dahil edildiği rejimdir.

Örnek: Ahmet ile Ayşe evlenirken noterde 'Mal Ayrılığı Sözleşmesi' imzalamışlarsa; evlilik süresince Ahmet'in kendi maaşıyla aldığı otomobil tamamen Ahmet'in kalır, Ayşe boşanma esnasında bu araç üzerinde hiçbir mal paylaşımı veya katılma alacağı talep edemez.

Edinilmiş Mallar ile Kişisel Mallar Arasındaki Farklar

Katılma alacağı hesabında en kritik aşama, malvarlığının niteliğini doğru tespit etmektir. TMK m. 219 uyarınca; bir eşin evlilik süresince emek ve gayret göstererek karşılığında elde ettiği her türlü değer edinilmiş mal kabul edilir. Buna karşılık TMK m. 220 gereğince; miras kalan değerler, kişisel kullanım eşyaları veya manevi tazminat alacakları kişisel mal niteliğindedir.

Örnek: Mehmet evlilik birliği devam ederken çalışarak kazandığı maaşıyla bir ev satın almıştır. Aynı dönemde Mehmet'e babasından bir arsa miras kalmış, eşi Zeynep ise trafik kazası sonrası manevi tazminat kazanmıştır. Burada Mehmet'in çalışarak aldığı ev edinilmiş mal sayılırken; Mehmet'e miras kalan arsa ile Zeynep'in kazandığı manevi tazminat parası kişisel mal kabul edilir ve tasfiyede paylaştırılmaz.

Mal Rejiminin Sona Erme Zamanı ve Tasfiye Süreci

Mal rejimi ölümle kendiliğinden sona erebileceği gibi, boşanma davası açılması halinde dava tarihinden itibaren geçerli olmak üzere sona erer. Bu durum, boşanma davası açıldıktan sonra kazanılan malların tasfiyeye dahil edilmeyeceği anlamına gelir. Ancak mevcut malların değeri belirlenirken dava tarihi değil, karar tarihine en yakın olan tasfiye tarihindeki sürüm (piyasa) değerleri esas alınır.

Örnek: Ali ve Fatma 15 Ocak 2024 tarihinde boşanma davası açmış olsun. Ali, 20 Şubat 2024 tarihinde yeni bir araç satın alırsa bu araç davanın açıldığı tarihten sonra edinildiği için tasfiyeye dahil edilmez. Ancak evlilik içinde 2022'de alınan dairenin değeri hesaplanırken 2024'teki dava tarihindeki değeri değil, davanın çözümlendiği güncel piyasa değeri (tasfiye tarihi değeri) dikkate alınır.

Değer Artış Payı, Eklenecek Değerler ve Denkleştirme

Tasfiye esnasında adil bir paylaşım sağlanması için birtakım hukuki denkleştirmeler yapılır:

• Değer Artış Payı: Bir eşin diğerine ait malın edinilmesine karşılıksız katkı sağlaması durumudur.
• Eklenecek Değerler: Kötü niyetle diğer eşin alacağını azaltmak için yapılan devirlerin hesaba katılmasıdır.
• Denkleştirme: Kişisel mal ile edinilmiş mal kitleleri arasındaki borç transferleridir.

Örnek: Selin, eşi Burak'ın evlilik öncesinden kalan (kişisel malı olan) dairesinin tadilatı ve değerlenmesi için kendi birikiminden 200.000 TL harcamıştır. Boşanma sırasında Selin, Burak'ın dairesindeki bu değer artışına katkısı oranında Değer Artış Payı Alacağı talep edebilir. Ayrıca Burak, boşanma davasından 3 ay önce eşinin katılma alacağını düşürmek için kendi üzerindeki başka bir aracı arkadaşına karşılıksız devretmişse, bu aracın değeri de sanki hâlâ duruyormuş gibi Eklenecek Değer olarak hesaba dahil edilir.

Artık Değer ve Katılma Alacağı Nasıl Hesapanır?

Eşlerin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktar artık değer olarak adlandırılır. Her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait pozitif artık değerin yarı yarıya (%50) oranı üzerinde kanuni katılma alacağı hakkına sahip olur.

Örnek: Can'ın evlilik içinde edindiği malların toplam değeri 2.000.000 TL, bu mallar üzerindeki kredi borcu ise 400.000 TL'dir. Can'ın net artık değeri (2.000.000 TL - 400.000 TL =) 1.600.000 TL olur. Eşi Merve'nin hiçbir malvarlığı olmasa dahi, Can'ın artık değerinin yarısı olan (%50) 800.000 TL Katılma Alacağı hakkı doğar. (Not: Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmalarda hâkim bu payı azaltabilir veya kaldırabilir).

Boşanma sürecinde mal paylaşımı ve katılma alacağı davaları teknik ve karmaşık hesaplamalar içerdiğinden, hak kaybına uğramamak adına uzman bir boşanma avukatı ile hareket etmeniz tavsiye edilir.

Osmaniye Boşanma Avukatı Av. Mücahit Çelik ile Hukuki Danışmanlık
Boşanma sürecinde mal rejimi tasfiyesi, katılma alacağı ve değer artış payı hesaplamaları yüksek derecede teknik detay ve hukuki uzmanlık gerektirir. Osmaniye boşanma avukatı olarak faaliyet gösteren Av. Mücahit Çelik, aile hukukundan doğan mal paylaşımı uyuşmazlıklarında hak kaybına uğramamanız için profesyonel hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunmaktadır. Davalarınızın takibi ve alacak haklarınızın eksiksiz tahsili için Hukuk Büromuz ile iletişime geçebilirsiniz.

Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve somut olayınıza özgü bir avukatlık ilişkisi kurmaz. Güncel mevzuat ve olayınızın özellikleri için bir avukata danışmanız önerilir.